ಗಂಗ ರಾಜವಂಶ - ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು
Image Credit: wikipedia
ಗಂಗ ರಾಜವಂಶ - ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು :-
ಗಂಗರು ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಬಲ ಅರಸರು. ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನ ಪ್ರತಿಮೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯವರೆಗೆ ಇವರ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ. KPSC ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಖಚಿತ.
ವಿಷಯ ಸೂಚಿಸಿ
- ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ರಾಜಧಾನಿ
- ಪ್ರಮುಖ ಅರಸರು
- ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು
- ಚಾವುಂಡರಾಯ
- ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಾಸನಗಳು
- ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ವಿಗ್ರಹದ ವಿಶೇಷತೆಗಳು
- ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕದ ವಿಶೇಷತೆಗಳು
- ಗಂಗ ರಾಜವಂಶ ಪರೀಕ್ಷಾ ಟಿಪ್ಸ್ (Quick Facts)
1.ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ರಾಜಧಾನಿ
ಸ್ಥಾಪನೆ (Establishment)
- ಸ್ಥಾಪಕರು: ಈ ಮನೆತನವನ್ನು ದಡಿಗ (ಕೊಂಗುಣಿವರ್ಮ) ಮತ್ತು ಮಾಧವ ಎಂಬ ಸಹೋದರರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
- ಪ್ರೇರಣೆ: ಇವರು ಇಕ್ಕಳ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜೈನ ಮುನಿ ಸಿಂಹನಂದಿ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದದೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು ಎಂದು ಶಾಸನಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.
- ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಗಂಗರು ಮೂಲತಃ ಇಂದಿನ ಅಯೋಧ್ಯೆ ಭಾಗದಿಂದ ಬಂದವರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದ್ದರೂ, ಇವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮನೆತನದವರಾಗಿದ್ದರು.
ರಾಜಧಾನಿಗಳು (Capitals)
- ಗಂಗರು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ನಗರಗಳನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು:
- ಕೋಲಾರ (ಕುವಲಾಲ): ಇದು ಗಂಗರ ಮೊದಲ ರಾಜಧಾನಿ. ಇದನ್ನು 'ಕುವಲಾಲ ಪುರವರೇಶ್ವರ' ಎಂದು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.
- ತಲಕಾಡು (ತಲವನಪುರ): ಸುಮಾರು 5ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ, ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾವೇರಿ ನದಿ ತೀರದ ತಲಕಾಡು ಇವರ ಶಾಶ್ವತ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು.
- ಮಣ್ಣೆ (ಮಾನ್ಯಪುರ): ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನೆಲಮಂಗಲ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಗಂಗರ ಉಪ-ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.
- ಮಾಕುಂದ: ರಾಮನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚನ್ನಪಟ್ಟಣದ ಬಳಿಯಿರುವ ಈ ಸ್ಥಳವು ಕೂಡ ಕೆಲಕಾಲ ಇವರ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.
2.ಪ್ರಮುಖ ಅರಸರು
ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಅರಸರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳ ವಿವರಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:
1. ಕೊಂಗುಣಿವರ್ಮ (ದಡಿಗ):
- ಇವನು ಗಂಗ ಮನೆತನದ ಸ್ಥಾಪಕ.
- ಜೈನ ಮುನಿ ಸಿಂಹನಂದಿಯವರ ಆಶೀರ್ವಾದದೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದನು.
2. ದುರ್ವಿನೀತ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. 529 - 579):
ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ದುರ್ವಿನೀತ (ಕ್ರಿ.ಶ. 529 - 579) ಅತ್ಯಂತ ಪರಾಕ್ರಮಿ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿದ್ವಾಂಸ ಅರಸನಾಗಿದ್ದನು. ಈತನ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:
ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮತ್ತು ವಿಜಯಗಳು
- ದುರ್ವಿನೀತನು ತನ್ನ ತಂದೆ ಅವಿನೀತನ ನಂತರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಈತನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಿದ್ದರೂ, ತನ್ನ ಶೌರ್ಯದಿಂದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು.
- ಈತ ಪಲ್ಲವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು. 'ಅಂದರಿ', 'ಆಲತ್ತೂರು' ಮತ್ತು 'ಪೆರೆಪುರ' ಎಂಬ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾದನು.
ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು
ದುರ್ವಿನೀತನು ಕೇವಲ ಅರಸನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಒಬ್ಬ ಅಪ್ರತಿಮ ವಿದ್ವಾಂಸನಾಗಿದ್ದನು. ಈತನ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಹೀಗಿವೆ:
- ಶಬ್ದಾವತಾರ: ಇದು ಪೂಜ್ಯಪಾದರ ವ್ಯಾಕರಣ ಗ್ರಂಥಕ್ಕೆ ಬರೆದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ (Commentary).
- ವಡ್ಡಾರಾಧನೆ: ಗುಣಾಢ್ಯನು ಪೈಶಾಚಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದ 'ಬೃಹತ್ಕಥಾ'ವನ್ನು ಈತ ಸಂಸ್ಕೃತಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದನು.
- ಕಿರಾತಾರ್ಜುನೀಯ: ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ ಭಾರವಿಯ 'ಕಿರಾತಾರ್ಜುನೀಯ' ಮಹಾಕಾವ್ಯದ 15ನೇ ಸರ್ಗಕ್ಕೆ ಈತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
- ಈತನನ್ನು ಕನ್ನಡದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಲಕ್ಷಣ ಗ್ರಂಥವಾದ 'ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ'ದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗದ್ಯಕಾರ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಬಿರುದುಗಳು
ಈತನ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಹಲವು ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು:
- 'ಅವಿನೀತ ಸ್ಥಿರಪ್ರಜಾಪಾಲಕ'
- 'ವಿದ್ವತ್ಜನ ಪ್ರಿಯ'
- 'ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಶಾರದ'
ಧಾರ್ಮಿಕ ಧೋರಣೆ
ದುರ್ವಿನೀತನು ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಜೈನ ಧರ್ಮಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದ್ದನು. ಜೈನ ವಿದ್ವಾಂಸನಾದ ಪೂಜ್ಯಪಾದರು ಈತನ ಗುರುವಾಗಿದ್ದರು.
3. ಶ್ರೀಪುರುಷ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. 725 - 788):
- ಈತ ಸುಮಾರು 63 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದನು.
- ಇವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗಂಗ ರಾಜ್ಯವು ಬಹಳ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು 'ಶ್ರೀರಾಜ್ಯ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
- ಆನೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಬಗ್ಗೆ 'ಗಜಶಾಸ್ತ್ರ' ಎಂಬ ಮಹತ್ವದ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.
4. ಎರಡನೇ ಶಿವಮಾರ:
- ಈತ 'ಗಜಾಷ್ಟಕ' ಮತ್ತು 'ಸೇತುಬಂಧ' ಎಂಬ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ ವಿದ್ವಾಂಸ ರಾಜ.
- ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಕೆಲಕಾಲ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ನಂತರ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದನು.
5. ನಾಲ್ಕನೇ ರಾಚಮಲ್ಲ:
- ಇವನ ಕಾಲವು ಗಂಗರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದುದು.
- ಇವನ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಸೇನಾಪತಿಯಾಗಿದ್ದ ಚಾವುಂಡರಾಯನು ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನ ಏಕಶಿಲಾ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಕೆತ್ತಿಸಿದನು.
3.ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು
ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ವಿವರಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:
ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು
- ಜೈನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ: ಗಂಗರು ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಪರಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಇವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮವು ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿತು.
- ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ವಿಗ್ರಹ: ಕ್ರಿ.ಶ. 981ರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಮಂತ್ರಿ ಚಾವುಂಡರಾಯ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ 57 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನ ಏಕಶಿಲಾ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಕೆತ್ತಿಸಿದನು. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅದ್ಭುತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
- ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ: ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಜೊತೆಗೆ ಶೈವ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮಗಳಿಗೂ ಇವರು ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದ್ದರು. ಅನೇಕ ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.
ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆ
- ಬಸದಿಗಳು: ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿರುವ ಚಾವುಂಡರಾಯ ಬಸದಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಇವರ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ.
- ದೇವಾಲಯಗಳು: ತಲಕಾಡಿನ ಪಾತಾಳೇಶ್ವರ, ಮರಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟದ ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಆರಂಭಿಕ ಭಾಗಗಳು ಗಂಗರ ಕಾಲದ್ದಾಗಿವೆ.
- ಪಂಚಕೂಟ ಬಸದಿ: ಕಂಬದಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪಂಚಕೂಟ ಬಸದಿಯು ಗಂಗರ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.
- ಮಾನಸ್ತಂಭಗಳು: ದೇವಾಲಯಗಳ ಮುಂದೆ ಸುಂದರವಾದ ಕೆತ್ತನೆಯುಳ್ಳ ಮಾನಸ್ತಂಭಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತ್ಯಾಗದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವ ಕಂಬ) ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು.
ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು
- ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ: ಚಾವುಂಡರಾಯನು ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗದ್ಯ ಕೃತಿಯಾದ **'ಚಾವುಂಡರಾಯ ಪುರಾಣ'**ವನ್ನು (ತ್ರಿಷಷ್ಠಿ ಲಕ್ಷಣ ಮಹಾಪುರಾಣ) ರಚಿಸಿದನು.
- ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯ: ಅರಸ ದುರ್ವಿನೀತನು 'ಶಬ್ದಾವತಾರ' ಎಂಬ ವ್ಯಾಕರಣ ಗ್ರಂಥ ಬರೆದರೆ, ವಿದ್ವಾಂಸ ಪೂಜ್ಯಪಾದರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕರಣ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.
- ಗಜಶಾಸ್ತ್ರ: ಶ್ರೀಪುರುಷ ರಾಜನು ಆನೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕುರಿತು 'ಗಜಶಾಸ್ತ್ರ' ಎಂಬ ಅಪರೂಪದ ಕೃತಿಯನ್ನು ಬರೆದನು.
4.ಚಾವುಂಡರಾಯ
ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಚಾವುಂಡರಾಯ (ಕ್ರಿ.ಶ. 940–989) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಈತ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಸಮರ್ಥ ಸೇನಾಪತಿ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿರದೆ, ಮಹಾನ್ ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನೂ ಆಗಿದ್ದನು.
ಚಾವುಂಡರಾಯನ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:
1. ಜೀವನ ಮತ್ತು ಬಿರುದುಗಳು
- ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಸೇನಾಪತಿ: ಈತ ಗಂಗ ಅರಸರಾದ ಎರಡನೇ ಮಾರಸಿಂಹ, ಪಾಂಚಾಲದೇವ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ರಾಚಮಲ್ಲ ಎಂಬ ಮೂವರು ರಾಜರ ಬಳಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ದಂಡನಾಯಕನಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು.
- ಬಿರುದುಗಳು: ಈತನ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ರಾಜರು ಈತನಿಗೆ 'ಸಮರ ಪರಶುರಾಮ', 'ವೀರ ಮಾರ್ತಾಂಡ', 'ರಣರಂಗಸಿಂಹ' ಮತ್ತು 'ಗುಣರತ್ನಭೂಷಣ' ಎಂಬ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು.
2. ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ವಿಗ್ರಹ
- ಚಾವುಂಡರಾಯನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆಯೆಂದರೆ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ವಿಂದ್ಯಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನ (ಬಾಹುಬಲಿ) ಏಕಶಿಲಾ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಕೆತ್ತಿಸಿದ್ದು.
- ನಿರ್ಮಾಣ: ಈ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 981ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
- ವಿಶೇಷತೆ: 58 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಈ ವಿಗ್ರಹವು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಏಕಶಿಲಾ ವಿಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ತನ್ನ ತಾಯಿ ಕಾಲಲಾದೇವಿಯ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ: ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನಿಗೆ ಮೊದಲ ಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದವನು ಚಾವುಂಡರಾಯನೇ.
3. ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು
- ಚಾವುಂಡರಾಯನು ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿದ್ವಾಂಸನಾಗಿದ್ದನು. ಈತ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಎರಡೂ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದನು:
- ಚಾವುಂಡರಾಯ ಪುರಾಣ: ಇದು ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಗದ್ಯ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ (ಕ್ರಿ.ಶ. 978). ಇದನ್ನು 'ತ್ರಿಷಷ್ಠಿ ಲಕ್ಷಣ ಮಹಾಪುರಾಣ' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 24 ತೀರ್ಥಂಕರರು ಸೇರಿದಂತೆ 63 ಜೈನ ಮಹಾಪುರುಷರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯಿದೆ.
- ಚರಿತ್ರಸಾರ: ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಈತ ಬರೆದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೃತಿ.
4. ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸೇವೆ
- ಈತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜೈನ ಮುನಿಗಳಾದ ನೇಮಿಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಜಿತಸೇನರ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿದ್ದನು.
- ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ 'ಚಾವುಂಡರಾಯ ಬಸದಿ' ಎಂಬ ಸುಂದರವಾದ ಜೈನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.
5.ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಾಸನಗಳು
- ಗಂಗರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳು, ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಎಂದು ಮೂರು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು.
- ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳು: ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಗರ ವಂಶಾವಳಿ ಮತ್ತು ದತ್ತಿಗಳ ವಿವರ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅರಸ ದುರ್ವಿನೀತನ ಕಾಲದ ತಾಮ್ರಶಾಸನವು ಆತನ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.
- ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಶಾಸನ (ಕ್ರಿ.ಶ. 981): ಇದು ವಿಂದ್ಯಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಹಳೆಯ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನವಾಗಿದ್ದು, ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಚಾವುಂಡರಾಯನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
- ದೊಡ್ಡಹುಂಡಿ ನಿಷಿಧಿ ಶಾಸನ: ಇದು ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನವಾಗಿದ್ದು, ಸನ್ಯಾಸನ ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.
- ಅತಕೂರು ಶಾಸನ: ಇದರಲ್ಲಿ ಗಂಗರು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧ ಹಾಗೂ ವಿಜಯಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.
- ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಶಾಸನಗಳು: ದೇವಲಾಪುರ, ಕುಪ್ಪೆಪಾಳ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಮೇನಹಳ್ಳಿಯ ಶಾಸನಗಳು ಶ್ರೀಪುರುಷ ರಾಜನ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಭೂದಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.
6.ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ವಿಗ್ರಹದ ವಿಶೇಷತೆಗಳು
- ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ವಿಂದ್ಯಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಈ ವಿಗ್ರಹವು ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಅದ್ವಿತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವಾಗಿದೆ.
- ನಿರ್ಮಾಣ: ಗಂಗರ ಮಂತ್ರಿ ಚಾವುಂಡರಾಯನು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. 981-983ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.
- ಏಕಶಿಲಾ ವಿಗ್ರಹ: ಇದು ಸುಮಾರು 57 ರಿಂದ 58 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಬೃಹತ್ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದು, ಒಂದೇ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಬಂಡೆಯಿಂದ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಏಕಶಿಲಾ ವಿಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
- ಧ್ಯಾನದ ಭಂಗಿ: ಬಾಹುಬಲಿಯು 'ಕಾಯೋತ್ಸರ್ಗ' (ನಿಂತಿರುವ ಧ್ಯಾನದ ಭಂಗಿ) ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ. ಈತನ ಪಾದಗಳ ಬಳಿ ಹುತ್ತ ಮತ್ತು ಕೈಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಧವಿ ಲತೆಗಳು ಬೆಳೆದಿರುವಂತೆ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ತೀವ್ರವಾದ ತಪಸ್ಸಿನ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
7.ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕದ ವಿಶೇಷತೆಗಳು
- ಇದು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಭಕ್ತರನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಜೈನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ.
- ಕಾಲಾವಧಿ: ಈ ಮಹೋತ್ಸವವು ಪ್ರತಿ 12 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಜರುಗುತ್ತದೆ.
- ಅಭಿಷೇಕ ವಿಧಿ: ವಿಗ್ರಹದ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಅಟ್ಟಣಿಗೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಭಕ್ತರು 1008 ಕಳಶಗಳಿಂದ ಪವಿತ್ರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸುರಿಯುತ್ತಾರೆ.
- ಅಭಿಷೇಕದ ದ್ರವ್ಯಗಳು: ನೀರು, ಹಾಲು, ಕಬ್ಬಿನ ಹಾಲು, ಕೇಸರಿ ಪೇಸ್ಟ್, ಅರಿಶಿನ, ಶ್ರೀಗಂಧದ ಪುಡಿ ಮತ್ತು ವರ್ಮಿಲಿಯನ್ (ಕುಂಕುಮ) ನಿಂದ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಇತ್ತೀಚಿನ ಮಹೋತ್ಸವ: ಕೊನೆಯದಾಗಿ 2018ರಲ್ಲಿ ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ ನಡೆದಿದ್ದು, ಮುಂದಿನದು 2030ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.
8.ಗಂಗ ರಾಜವಂಶ ಪರೀಕ್ಷಾ ಟಿಪ್ಸ್ (Quick Facts for Aspirants):
- ಗಂಗವಾಡಿ-96000: ಗಂಗರು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 'ಗಂಗವಾಡಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. '96000' ಎಂಬುದು ಆ ಕಾಲದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಘಟಕ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
- ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಗದ್ಯ ಕೃತಿ: ಗಂಗರ ಮಂತ್ರಿ ಚಾವುಂಡರಾಯನು ಕ್ರಿ.ಶ. 978 ರಲ್ಲಿ 'ಚಾವುಂಡರಾಯ ಪುರಾಣ' ಬರೆದನು. ಇದು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಗದ್ಯ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.
- ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನ ಪ್ರತಿಮೆ: ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ 57 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಬಾಹುಬಲಿ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 981 ರಲ್ಲಿ ಚಾವುಂಡರಾಯನು ಕೆತ್ತಿಸಿದನು. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಏಕಶಿಲಾ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
- ವಿದ್ಯಾ ವಿನೀತ ಮತ್ತು ದುರ್ವಿನೀತ: ಗಂಗ ದೊರೆ ದುರ್ವಿನೀತನು ಸ್ವತಃ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಇವನು ಭಾರವಿಯ 'ಕಿರಾತಾರ್ಜುನೀಯ' ಕಾವ್ಯದ 15ನೇ ಸರ್ಗಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ.
- ಗಜಶಾಸ್ತ್ರ (Gajashastra): ಗಂಗ ದೊರೆ ಶ್ರೀಪುರುಷನು ಆನೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಬಗ್ಗೆ 'ಗಜಶಾಸ್ತ್ರ' ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ.
- ಧರ್ಮ ಸಮನ್ವಯ: ಗಂಗರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಮೆರೆದಿದ್ದರು.
- ನಾಣ್ಯ ಪದ್ಧತಿ: ಗಂಗರ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು 'ಗಜಗಣ್ಯಾನ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಆನೆಯ ಚಿತ್ರವಿರುತ್ತಿತ್ತು.
- ಕೂಟಗಲ್ಲು ಶಾಸನ: ಈ ಶಾಸನವು ಗಂಗರ ವಂಶಾವಳಿ ಮತ್ತು ಅವರ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಹಾಗೂ ದಾನದತ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾದ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.
- ತಲಕಾಡಿನ ಮರಳು: ಗಂಗರ ರಾಜಧಾನಿ ತಲಕಾಡು ಕಾವೇರಿ ನದಿ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪಂಚಲಿಂಗ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಮರಳಿನ ಇತಿಹಾಸ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.
- ನೊಳಂಬರ ಸೋಲು: ಗಂಗ ದೊರೆ ಎರಡನೇ ಶಿವಮಾರನು ನೊಳಂಬರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ 'ನೊಳಂಬಕುಲಂತಕ' ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದನು.
Comments
Post a Comment